KEAV : daou zevezh e Menez-Are

-- Culture --

Chronique de J-L Le Floc'h

Publié le 22/11/21 15:08 -- mis à jour le 22/11/21 15:08

Bep ploaz ez eus un dibenn-sizhun digor d’an holl savet gant KEAV. Daleet eo bet e 2021, rak ar c’hleñved-red, betek an diskar-amzer. Ne vern ! Un digarez eo evit tud a-bep-seurt – bugale, mammoù, mestrezed-skol, tud gour – d’en em gaout asambles e brezhoneg evit o brassañ plijadur. Tud deuet eus pep skorn ar vro, n’eo ket eus Breizh-Izel nemetken mes betek bro Roazhon ha bro Naoned. Oberiantiz zo evit ar vugale, evit an dud deuet, pe evit an holl.

Ar pep gwellañ pe brisiusañ? Marteze, selaou ouzh un annezadez eus Brasparzh. Houmañ brezhonegerez a-vihanik. He zammig buhez dre gomz, ur c'haier ivez (e galleg hepken). Mat eo d'an holl, a lâran-me, kleved traoù simpl, distaget e doare ar vro. Dre-se, n'eo ket torret ar chadenn.

Ur gontadenn evit ar re vihan hag ar re vraz

Krog eo an traoù gant un abadenn-noz kinniget gant Awen Plougoulm, houmañ konterez a-feson e brezhoneg bev ha treuzkazerez sevenadur ar vro ivez. Da skouer : perak eo ken c’hwerv dour lenn ar Yeun Elez e kreizig Menez-Are ? Rak an taouarc’h a zoñjit-hu ? Talvoudus e vefe deoc’h ouzh he selaou kontañ istor ar c’horriganed o leñvañ, ha leñvañ c’hoazh war vord al lenn…Gwir, hañ…Rak ne c’helle ar re gozh kontañ gaou, int hag a ouie kement a varvailhoù, - « ur wech e oa, ur wech ne oa ket, ur wech e oa bepred… » - bet ankounac’het hirio an deiz! Hag ar gonterez da genderc’hel gant margodennoù, e doare ken virvidik ma’z eo ur blijadur evit ar re vraz ivez.

Da geñver an oberiantiz ha dre vraz, pep hini a z’a e-barzh e jeu : ar vugale war un tu, an dud deuet war un tu all. Kendalc’homp.

E kreizig menez Are

D’ar sadorn vintin, setu-ni oc’h ober ur valeadenn e Boneur (Botmeur e galleg), heñchet gant Gégé Gwenn bet kuzulier ha maer ar barrez, pellig zo, hag eñ skrivagner ivez (romant « An deiz hirgortozet » , Skol-Vreizh 2007). War zachenn al levrioù, just-awalc’h, bugel brudetañ ar barrez a chom Fañch Abgrall (1906-1930) bet skrivet gantañ e galleg ( « Et moi aussi j’ai eu vingt ans ! » ) hag e brezhoneg ( « Luc’hed ha Moged » ) pep hini anezho embannet e 1935. Brudet e veze Boneur dreist-holl hag e-pad pell dre ar Pilhaouerien (pennad e galleg). Hirio e cheñch-dicheñch dremm ar barrez. Ma ne chom nemet ul labourer-douar, dezhañ un tropellad ledan hervez patrom an ekonomiezh a-vremañ, e krog niver an annezidi da z’a war gresk un tammig. Penn-tier evit prennañ n’eus ket ken, hervez kont, ken prizet eo bourc’h seurt-se, sioul ha brav e drowardroioù (daoust d’ur greizennig nukleel a zo o vezañ dismantret da vat, a-benn un ugent vloaz bennak). Hag ur c’hloc’h nevez a zlefe reiñ buhez da dour-iliz endro a-benn nebeut a amzer.

Sadorn d’abardaez, setu-ni o tizoloeiñ ur froud o redek hardizh, a lammdour da lammdour, etre ar reier maen-greun, damguzhet dindan ar gwez hag ar strouezh. Morse n’em bije kredet kavout teñva eus menezioù uhel, amañ e kalon Menez Are ! Ur vrav a souezhadenn eo din-me. Ha setu chapel Sant-Herbod . Diwar anv ur sant kozh, n’a ouier nebeut a dra diwar e benn. Bet eñv o vevañ etre ar pempvet (V°) hag ar c’hwec’hvet (VI°) kantved, e teu e vrud betek ennomp. Un den hag a blije dezhañ ur vuhez simpl koulz hag al loened, sañset. Daoust ha ne lâr ket furnez poblek en e c’heñver : « An Aotroù Sant Herbot, a oar lakaat dienn e-barzh a ribod / Monsieur Saint Herbot sait mettre la crème dans la baratte » (Tro Breiz, Levrig ar pirc’hiriner,). A-walc’h evit kaout ur maen-bez kizellet er maen-greun, e-barzh ar chapel, rust hag e-touez a re vravañ e Breizh, hag evit reiñ e añv da barrez Karaez a-hirio (o ledanaat etre kribenn Menez Du ha kribenn Menez Are).

War an hent-distro, dirak karr Gégé Gwenn, setu ma tiprad ur sparfell-vraz (pennad oiseaux.net e galleg) ! A-daol-trumm, dirazomp. Brav eo an natur, gwisket a lioù ruz, melen-ruz, melen-du, en diskar-amzer. Bravoc’h c’hoazh pa weller loened gouez…boutin ha ral a-walc’h koulskoude.

Tro-dro da Vrasparzh

Disul vintin, e Brasparzh, emaomp heñchet gant Youn Amice, den eus ar vro ivez. Tremen a reomp e « straed ar c’hazh » e brezhoneg a dalv evit « rue des chats » e galleg. Diwall, ne vez ket añv eus ar c’hizier e brezhoneg. Amañ, unander e brezhoneg a dalv evit liester e galleg, hervez Youn. Bremañ, setu-ni o tizoloiñ ar c’hoajoù tro dro d’ar vourc’h. Skoachet dindan ar gwez, ar stêr Doufin (an Dourdu evit tud ar vro), glan he dour. Emañ an añv-se anavezet mat gant bleinerien o vont gant an hent-a-dizh vraz etre Kemper ha Brest, pa lennont anoioù ar stêrioù ouzh skritelloù divyezhek, aman hag ahont. Ar stêrig-se a z’a betek ar mor.

Ha bremañ ur c’hoari diazezet war ar memor - kinniget gant Youn Fulub, skolaer ha buhezour war an endro - : sellit ouzh pemp delienn voutin , diskouezet e-pad ur prantadig berr a-walc’h, ha da heul kit da gavout ur skouerenn eus pep hini anezho, tro-war-dro. Mat evit pleustriñ : sellout pizh ha derc’hel soñj ! Ne vern peseurt oad oc’h ! Un digarez ivez da frifurchal e-barzh levr-mañ-levr (e brezhoneg, mar plij) evit gwiriekaat tra pe dra.

Evit echuiñ, ar re vihan gant ar re vraz adarre

Ur c’hoari evit an holl evit echuiñ. N’eo ket skipailh a-enep skipailh, met an holl asambles kentoc’h, dorn ha dorn, kammed ha kammed, evit diskoulm ur sekred. Brav !

Mersi braz d’an aozerien : Jean-Jacques Bihan ha skipailh KEAV. Koulz ha d’ar skipailh Ti Menez Are.

Evit peurechuiñ

Lod ac’hanomp a fello dezho peurechuiñ en ur vont betek Menez-Mikel. Ur menez e-touez ar reoù uhellañ (391 m, war lein kloc’hdi ar chapel). Stummet mat eo an duchenn-mañ, evel ur menez ront ha hiniennel. War e lein e c’heller sell ouzh an uhellañ ha bravañ aradennad (Tuchenn Gador, Roc’h Trevezel, hag all…) e Breizh. Un dachennad hep e bar e bro-Frañs a-bezh. Hag ar mor-braz er c’hornog…ma vez an heol o kuzhat doustadig a-dreñv pe en tu all dezhañ…

Bonus, ouzhpenn

E Kemper, da overenn ar sul-noz-mañ e vez klevet brezhoneg (ar « Santel » , an « Anjelus » ). « Ober a ra vat dimp, kanañ e brezhoneg, ur wech an amzer » a zispleg din ar beleg bet o lidañ. A-du on ganeoc’h, penn-da-benn! Ha perak ne vefe ket un tamm a vrezhoneg ingal, bep sul ?

Evit mont pelloc’h

Titouroù all

. kentañ dibenn-sizhun KEAV a vo savet en Enez-Tudi - l’Ile-Tudy e galleg - , Penn-ar-Bed), d’an 30 a viz Ebrel/ kentañ a viz Mae 2022.

. Titouroù : bef [at] keav.bzh

KEAV a dalv : Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerion

Gerioù

ur maen-bez: un delwenn-led (hervez Le Gléau), un « gisant», e galleg

sparfell-vraz : ur vrav a añv lec’hiel evit « buse» e galleg, kredapl braz « buse variable » , Buteo buteo e latineg). Anoioù all e brezhoneg : baou, ar vaou (Al Liamm), barged, ar barged (Le Gleau) pe ar varged (Merser) pe burtul, ar burtul (Favereau). Evit devri.bzh (Martial Menard) e dalv «Sparfell-vras» evit « aigle » e galleg ! Petra an diaoul hon eus gwelet-ni ? Peseurt labous?

Levrioù

. Gwez ar vro Padrig an Habask, Al lañv, 2018, KAB

. Plant ar vro (I ha II) Jo Tangi, Al Lañv, 2020, 2021, KAB

Diwar al laboused, dre vraz hag evit levrioù e brezhoneg, gwelout ivez :

. lec’hienn Serge Kergoat (Kameled) zoizo.fr

. lec’hienn Al Lañv (Kemper) dre brezhoneg.org

. lec’hienn Yoran Embanner (Fouesnant), levrioù e galleg, yoran-embanner.com, ger-alc’hwez : nature

Tro-lavar

« Kompezañ Brasparzh, diveinañ Berrien, diradenañ Plouie, setu tri zra dibosupl da Zoue ! », [a-wechoù ouzhpennet mod-se : dic’hastañ Poullaouen ! Hervez teodoù fall pe kanfarted zo ! N’ouian ket petra soñj d’ar Boullaoueniz diwar-benn se ?!].

Voir aussi :
mailbox imprimer
"Brav eo skrivañ, diaesoc'h eo lenn" ! "An daoulagad eo a zo ar gwellañ benveg-poltriji, rak dre ur sell eo e c'heller diskoachañ an imachoù tro-war-dro"! Paotr bet klevet gantañ ar yezh e-pad e vugaleaj. Bet o labourat war zachennad stlennegel. Skrivet gantañ pennadoù e galleg hag e brezhoneg. Bremañ o vevañ e bro-gKerne.
Vos 0 commentaires
ANTI-SPAM : Combien font 5 multiplié par 8 ?
Cet espace est un lieu de débat. Les attaques personnelles ne sont pas autorisées. Le trolling est interdit. Les lois contre le racisme, le sexisme, et la diffamation doivent être respectées. Les pseudos sont tolérés mais ne sont pas encouragés.
MERCI DE RESPECTER LA LANGUE DE L'AUTEUR et donc des lecteurs. Les articles écrits en français doivent être commentés en français, les articles écrits en breton doivent être commentés en breton. Cacophonie ? Merci de ne pas mélanger les langues dans le même commentaire, sauf pour la traduction intégrale du commentaire.