Karabac’h: ur brezel a c’hall lakaat peoc’h er C’haokaz en arvar
Reportage de Anna Mouradova

Publié le 25/04/22 9:51 -- mis à jour le 26/04/22 11:54

Bremañ dre m’emañ ar bed a-bezh o heuliañ keloù eus Ukraina ne vez ket taolet evezh ouzh ur brezel all etre div vro bet gwechall republikoù an Unvaniezh Soviedel: Armenia hag Azerbaidjan. Koulskoude e bad ar brezel-mañ abaoe war-dro 30 vloavezh ha prest eo bremañ da darzhañ en-dro en un doare krisoc’h c’hoazh.

Toutes nos newsletters et tous nos agrégateurs sont gratuits ! Abonnez-vous !

Goude fin an Unvaniezh Soviedel e teuas Armenia, Jorjia hag Azerbaidjan da vezañ stadoù dieub. Evit hini eus Europa a ya d’ar broioù-se n’eus ket kalz a ziforzh etrezo : an natur, ar boued, an arzoù-kaer ha spered an dud a zo heñvel tamm pe damm. Koulskoude evit ar re o chom eno, anat eo ez eo diaes mirout ar peoc’h etre broioù ken disheñvel o sevenadur, o yezhoù hag o istor. Tostoc’h eo spered Jorjia ouzh hini Europa, ouzh hini Bro-C’hres da skouer, ur vro Gristen e lec’h emañ ar relijion un dra a-bouez-bras. Ur vro Gristen eo Armenia ivez, met sevenadur ar vro a zo e meur a zoare heñvel ouzh hini Iran. An trede bro, Azerbaidjan, a zo muzulman ha dre he yezh hag he sevenadur eo liammet gant Turkia. E kement bro-se ez eo mesket traoù a-vremañ gant hengounioù kozh, en un doare a-wechoù diaes da gompren evit tud eus an diavaez.

N’eo ket un dra nevez-flamm ar brezel etre an Armenianed hag Azerbaijdaned. E derou an XXvet kantved e oe emgannoù etre ar vuzulmiz hag ar gristenien e meur a lec’h er Reter-nesañ, pezh a oa bet heuliet gant ul lazhadeg anavezet mat e 1915. Dres d’ar mare-se e oa klevet anv Nagorni Karabac’h (an anv-se a dalv Karabac’h war ar menezioù). Ar rannvro-se a oa un dachenn douar ma veze o vevañ warnañ an Armenianed hag an Azerbaidjaned. Rak-se ne oa ket aes divizout da biv, da beseurt stad pe bobl e oa an douar-mañ. Div wech, etre 1905-1907 hag etre 1918-1920, e oe emgannoù kriz eno.

D’ar mare-se e oa kalz muioc’h a Armenianed eget a Azerbaidjaned o vevañ er c’horn-bro-se hag e veze an div bobl o stourm an eil ouzh eben evit an douar hag a oa d’ar mare-se priziusañ tra er bed. Etre 1918 – 1920 goude an dispac’h e Rusia e oa deuet da vezañ Armenia hag Azerbaidjan stadoù dieub ha ne oa ket tu divizout da beseurt vro e oa Nagorni Karabac’h.

Goude 1922 e oe staget ouzh Unvaniezh Soviedel an div stad ha roet e oe Karabac’h da Republik an Azerbaidjan. Eveljust ne oe ket bet Armenia a-du. Koulskoude da vare ar spont bras ne oa ket aes sevel e vouezh. Meur a wech e c’houlennas gouarnamant Armenia cheñch stad an traoù, met ne oe respont ebet digant ar gouarnamant soviedel. E bloavezhioù 1960 e oe c’hoazh un doare dispac’h e Karabac’h met ne oa cheñchet mann ebet.

Kement-se a badas betek fin ar bloavezhioù 1980. Da vare Gorbatchev e oa spi da gaout muioc’h a frankiz e republikoù ar C’haokaz. E 1987 – 1988 e krogas emgannoù etre an Armenianed hag an Azerbaidjaned. E 1988 e oe ul lazhadeg euzhus e kêr Sumgait, e-lec’h ma oa lazhet meur a Armenian. Hag abaoe 1990 e krogas ur brezel kriz hag a bad betek-henn. Evel-just en un doare ofisiel e oa echu e 1994. Met e gwirionez e kendalc’he ar reuz tamm pe damm, pezh am eus gwelet va-unan e 2012 hag e 2013 pa oan o vont dre ar menezioù eus Tbilisi, kêrbenn Jorjia, da Erevan, kêrbenn Armenia. Ret e oa da veur a familh tec’hout eus lec’hioù dañjerus, ha dilezel o ziez. Siwazh ne dalvez ket kement-se vezent ket ken en arvar bremañ c’hoazh.

Marietta Abram, 62 vloaz, ganet e kêriadenn Dvin en Armenia, a oa ret dezhi tec’hout kuit eus Armenia goude an holl darvoudoù-se e derou ar bloavezhioù 1990. Aet eo gant he gwaz da Ukraina e kêr C’herson nepell eus Odessa. Siwazh, bremañ e rank kuitaat Ukraina ivez ha klask repu gant he merc’h en un tu bennak. Dont a-benn a reas da vont da dTbilisi dre vil poan, dispignet ganti hec’h holl arc’hant.

Souezhus eo ne oa ket ar bed a-bezh evit teurel evezh ouzh ar brezel-se a-raok 27 a viz gwengolo 2020 pa oa deuet ar brezel da vezañ ken kriz ha ken gwadek ma ne oa ket tu ober van ne c’hoarveze netra : Turkia a oa war-nes sikour arme Azerbaidjan pa oa Armenia o c’hortoz arme Rusia da reiñ dezhi un tamm skoazell. E Jorjia, ur vro neptu, e oa gwall nec’het an holl dre m’emañ Armenianed hag Azerbaidjaned o chom eno abaoe meur a gantved. Fur a-walc’h e oe an eil re hag ar re all evit bevañ e peoc’h e Jorjia.

D’ar 10 a viz du 2020 e oa sinet ar peoc’h etre Azerbaidjan hag Armenia. Gant Azerbaidjan e oa aet an trec’h ha miret e oa an douaroù aloubet gant e arme dezhañ. Siwazh, den ebet ne gred m’eo echu istor Nagorni Karabac’h. Bresk-kenañ e chom ar peoc’h e broioù ar C’haokaz.

Anna Mouradova

Voir aussi :

1  0  
mailbox
imprimer
Anna Mouradova a zo ur skrivagnerez a vev e Tbilisi, Bro-Jeorji
Vos 2 commentaires
Yann L...
2022-04-26 16:14:19
Trugarezh deoc'h da reiñ deomp keleier eus broioù ar C'haokaz.
(0) 
Kristen
2022-04-26 22:51:04
Trugarez vras deoc'h da gelaouiñ ac'hanomp diwar ar C'haokaz.
A-bouez eo evit Breizh, hag ur blijadur eo d'ho lenn.
(0) 
ANTI-SPAM : Combien font 9 multiplié par 1 ?
Cet espace est un lieu de débat. Les attaques personnelles ne sont pas autorisées. Le trolling est interdit. Les lois contre le racisme, le sexisme, et la diffamation doivent être respectées. Les pseudos sont tolérés mais ne sont pas encouragés.
MERCI DE RESPECTER LA LANGUE DE L'AUTEUR de l'article et donc des lecteurs. Les articles écrits en français doivent être commentés en français, les articles écrits en breton doivent être commentés en breton. Cacophonie ? Merci de ne pas mélanger les langues dans le même commentaire, sauf pour la traduction intégrale du commentaire.